Gà chín cựa hay là gà nhiều cựa là tên gọi chỉ về một giống gà tại Việt Nam với điển hình là có nhiều cựa. Loại gà này được nuôi xã Mẫu Sơn của huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn cùng với vùng Thanh Sơn, xã Xuân Sơn, huyện Tân Sơn của Phú Thọ. Gà chín cựa được nhắc đến trong truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh như là một sính lễ mà Vua Hùng đòi hỏi để cầu hôn nàng Mỵ Nương và voi chín ngà cùng với ngựa chín hồng mao. Việc nuôi loại gà này cho hiệu quả kinh tế cao.
Giống gà chín cựa có kích cỡ nhỏ cùng với nặng hầu như không quá 1,5kg. Mào gà đỏ tươi như máu, đuôi cong vút tựa cầu vồng và rất mảnh. giống gà này còn có đôi mắt sáng quắc và không tỏ ra hoảng hốt ngay cả khi bị giữ chặt, dòng gà này cũng sở hữu đặc trưng lực cùng với hung dữ. Gà khi đủ lông đủ cánh, giống gà này bay như chim, bởi chân ngắn cùng với sải cánh cực kỳ rộng, gà trưởng thành có thân hình rắn chắc có năm màu ngũ hành đỏ son của mào, vàng rơm của chân, đen trắng xen xanh cánh trả của lông. dòng gà này có khả năng kháng bệnh vô cùng tốt, chúng cũng rất khôn, có thể trông nhà thay chó gà chín cựa thông minh tới mức sở hữu thể trông nhà khi chủ đi vắng, gà chín cựa cũng chỉ ăn ngô, ăn thóc như giống gà khác.
Điểm điển hình của giống gà này là dòng gà này có đặc trưng chân to, chắc cùng với mọc đều 3, 4 cựa mỗi bên. Mỗi cựa dài, ngắn khác nhau, mọc nối theo hàng. độc đáo, cựa trên cùng hoàn toàn chỉ là sừng, cong vút như lưỡi câu liêm hoặc nanh lợn rừng. Gà sở hữu đầy đủ chín cựa thì khá hiếm và rất quý, chủ yếu là gà bảy, tám cựa. Gà chín cựa từ khi còn nhỏ đã có thể nhận thấy rõ các cựa ở khuỷu chân, mỗi bên sở hữu thể mọc tầm 3-4 cựa tùy vào thời gian gà trưởng thành. Trong cùng một lứa gà, không phải lúc nào cũng có thể nhân được giống gà chín cựa, có con chỉ có bảy hoặc tám cựa, có con không có cựa nào. Gà nhiều cựa có hai dòng, mỗi chân có ba cựa hình tam giác gọi là lục đinh còn mỗi chân có năm cựa nhưng một cựa lép chính là giống chín cựa. Loại này cựa hình tròn chứ không phải tam giác. Gà giống chín cựa đất thủy tổ là một con gà chọi chính cống với điển hình lực và hung dữ. Tuy sở hữu chín cựa mặc dù vậy nó chưa đủ để thành một yêu quái trong truyền thuyết do vóc dáng xấu, lông ngắn, chân chì.
Về nguồn gốc, nhìn chung chưa sở hữu thông tin chính thức về xuất xứ của chúng nó, có ý kiến cho rằng đây là giống gà rừng tuy nhiên thông minh cùng với thích gần gũi với con người nên về đánh bại với con người từ xa xưa. có ý kiến cho rằng giống gà này là gà nhà, được người Dao ở Xuân Sơn nuôi dưỡng như gia cầm, và là gà lai rừng thì nuôi bán tự nhiên. vì sức vóc cũng như sự tinh anh đã khiến nó vô cùng được coi trọng. Bản Cõi chính là địa điểm xuất hiện giống gà đầu tiên. Người ta thấy một con gà rừng khá lạ. Lông nó màu trắng toát, tiếng gáy gần giống gà nhà và bay như chim. đặc biệt, chân giống gà này có 9 ngón, chen chúc trên khẩu chân ngắn và rất nhỏ. Sau đó chúng nó đạp mái với cánh gà nhà sau vườn cùng với gà nhà ấp trứng nở ra giống gà có tám cựa, tuy dòng gà này ăn khỏe mặc dù vậy lớn vô cùng chậm, con nào con nấy chỉ đến từ 1,5 trọng lượng là dừng lại.
Tại Lạng Sơn, gà chín cựa được người dân Mẫu Sơn nuôi theo phương thức chăn thả tự nhiên, chủ yếu thả lên đồi cho chúng nó tự đào bới săn tìm giun, dế, sâu bọ thao tác thực phẩm chính. do thế gà nuôi vô cùng chậm lớn, trung bình phải từ 6 tháng trở lên mới được trên 1 cân nặng thịt, con to có thể lên tới 3 cân nặng tuy nhiên phải nuôi tầm 2 năm trở lên cùng với cũng bởi lẽ thế gà có uy tín thịt thơm ngon như gà rừng. Thịt gà sở hữu mùi vị độc đáo và rất thơm ngon, đậm đà,[6] Thịt thường được đặt trên mẹt tre hấp kinh nghiệm thủy, ăn cùng bánh dầy[1] đây là một đặc sản của Phú Thọ.
Chính quyền địa phương đang săn tìm hướng dẫn giúp người dân bảo tồn gà chín cựa. Nhiều bản thí điểm dạng bảo tồn gà chín cựa. Các gia đình này sẽ được hỗ trợ tiền thao tác chuồng trại, được cách đòn chăm sóc và phòng bệnh cho gà để tăng gia sản xuất vừa sở hữu thể chắt lọc để bảo tồn nguồn gen quý. Đến nay, Trung tâm Nghiên cứu gà chín cựa do tập đoàn Dabaco Việt Nam đầu tư với 63.000 con gà chín cựa các loại trong đó có một số được bán ra thị trường phục vụ Tết nguyên đán.
